خبرگزاری مهر، گروه استان ها – محراب علوی: در سایه تغییرات شگرف اقلیمی و بروز پدیده النینو، بخش کشاورزی استان خوزستان با چالشهایی روبروست که مدیریت هوشمندانه آن را به یک ضرورت حیاتی بدل کرده است. تقاطع زمانی برداشت محصولات تابستانه با آغاز کشت پاییزه در کنار نوسانات دمایی و تغییر الگوهای بارندگی، فشار مضاعفی را بر معیشت تولیدکنندگان و امنیت غذایی منطقه وارد میکند.
بحرانهای اقلیمی آزمونی برای توانمندیهای مدیریتی و زیرساختهای ترویجی استان هستند. در حالی که پیشبینیهای هواشناسی از سناریوهای بحرانی خبر میدهند، پرسش اصلی این است که آیا سازوکارهای موجود برای تبدیل شدن به یک پدافند غیرعامل واقعی، توان مقابله با این نوسانات را دارند یا خیر.
در این میان، لزوم گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه، کلیدیترین بحث در میان کارشناسان است. بررسی دقیق ظرفیتهای موجود از صیدون و باوی تا ایذه نشان میدهد که اگرچه برنامههای آموزشی و ترویجی در جریان است اما همگامسازی این اقدامات با سرعت تغییرات جوی، اصلیترین چالش پیش روی سازمان جهاد کشاورزی است.
تحلیل علمی پدیده النینو
پدیده النینو در حقیقت یکی از مهمترین فازهای چرخههای اقلیمی در پهنه اقیانوس آرام است که در مجاورت خط استوا نطفه میبندد و گسترش مییابد. در این وضعیت اقلیمی، آب بخش شرقی اقیانوس آرام گرمتر از حد معمول همیشگی میشود و همین نوسان حرارتی کافی است تا جریانهای اقیانوسی و الگوهای حرکت تودههای هوا را در مقیاس وسیع سیارهای دگرگون کند.
پیامدهای این سامانه عظیم، حوضههای آبریز غرب آسیا و به ویژه پهنه جغرافیایی ایران را تحت تأثیر قرار داده و با تقویت سامانههای بارشی سودانی و مدیترانهای، احتمال رخداد بارشهای سیلآسا را در مناطق کوهپایهای و دشتهای پاییندست ارتقا میبخشد.
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم در تشریح ویژگیهای نقشههای جوی و الگوهای فصلی در همایشی در اهواز اظهار کرد: بر اساس اکثر مدلهای پیشبینی فصلی، احتمال قرارگیری پاییز امسال در دوره پربارش بیش از ۷۰ درصد برآورد میشود که میتواند برای استانهای زاگرسنشین، فرصتی بسیار مغتنم برای جبران کمبود منابع آبی و در عین حال هشداری برای مدیریت روانابها و پیشگیری از سیلابهای ناگهانی باشد.
وی با تأکید بر ضرورت هوشیاری کامل در برابر نوسانات اقلیمی افزود: با توجه به احتمال وقوع بارشهای شدید در حوضههای آبریز، شناسایی نقاط بحرانی و تقویت اقدامات آبخیزداری برای کاهش شدت سیلابها، از اولویتهای اصلی دستگاههای اجرایی به شمار میرود.
ضرورت گذار از جلسات اداری به اقدامات میدانی
جواد سلطانی کاظمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان چندی قبل در نشست تخصصی پدافند غیرعامل و مدیریت بحران بخش کشاورزی استان بر ضرورت تغییر رویکردها تأکید کرد.
وی در این خصوص گفت: بخش کشاورزی همواره در معرض تهدیدات طبیعی نظیر سیل، سرمازدگی و تگرگ است لذا مدیریت این بحرانها نباید صرفاً در قالب جلسات اداری محدود بماند بلکه باید به یک رویه مستمر، هفتگی و کاربردی تبدیل شده و خروجیهای آن به اقدامات میدانی منجر شود.
وی با اشاره به لزوم پیشبینی بدترین سناریوها در مواجهه با پدیدههای جوی افزود: در مدیریت منابع آب و مواجهه با پدیدههایی نظیر النینو، پیشبینی سناریوهای بحرانی برای پیشگیری از خسارات احتمالی به محصولات و معیشت تولیدکنندگان ضروری است تا با مدیریت هوشمندانه، اثرات مخرب پدیدههای جوی کاهش یابد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان همچنین بر لزوم اطلاعرسانی سریع و ترویج دستورالعملها به جامعه هدف تأکید کرد و گفت: برای رساندن به موقع توصیهها و هشدارهای فنی به بهرهبرداران، از حداکثر ظرفیتهای رسانهای و برنامههای اختصاصی استفاده خواهد شد تا هیچ کشاورزی در برابر مخاطرات اقلیمی بدون راهکار نماند.
بیمه؛ تنها سپر حمایتی در برابر نوسانات غیرمنتظره
در شهرستان صیدون، تمرکز اصلی بر مدیریت مخاطرات اقلیمی و ترویج فرهنگ بیمه محصولات تابستانه، به ویژه کشت شلتوک، معطوف شده است.
ابوذر دستآموز، سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی صیدون در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در پی تغییرات اقلیمی اخیر و احتمال وقوع پدیدههایی نظیر النینو که میتواند امنیت غذایی و معیشت کشاورزان را با مخاطرات جدی روبهرو سازد، تلاش بر این است که آمادگی جامعه کشاورزی افزایش یابد.
وی با تشریح ماهیت پدیده النینو و الگوهای نامنظم بارندگی برای کشاورزان افزود: راهکارهای مدیریتی برای کاهش خسارات احتمالی به مزارع و باغات، توصیههای فنی مدیریت بهینه منابع آب و تنظیم تقویم کشت متناسب با پیشبینیهای هواشناسی به شرکتکنندگان ارائه شد.
دستآموز با اشاره به جایگاه حیاتی بیمه در این چرخه گفت: با توجه به آسیبپذیری کشت شلتوک در مراحل مختلف رشد از خزانه تا برداشت در برابر طوفان، تگرگ، بارندگیهای نابههنگام و تنشهای حرارتی، مزایای عضویت در صندوق بیمه محصولات کشاورزی و نحوه ارزیابی خسارت برای شلتوککاران تشریح شد.
آمادگی در برابر سیل و لایروبی زیرساختهای آبی
در شهرستان باوی نیز، اقدامات آموزشی با تمرکز بر دهستان ویس، ابعاد دیگری از مدیریت بحران را در بر میگیرد.
یاسر شریفی، مدیر جهاد کشاورزی باوی در گفتگو با خبرنگار مهر در تشریح جزئیات این کارگاهها اظهار کرد: در راستای مدیریت بحرانهای اقلیمی و ایجاد آمادگی در بخش کشاورزی در برابر تغییرات جوی، هدف اصلی ما آگاهسازی تولیدکنندگان درباره تغییرات بارشی ناشی از پدیده النینو و ارائه راهکارهای عملیاتی است.
شریفی با اشاره به ضرورت اقدامات پیشگیرانه در زیرساختها افزود: تمهیدات لازم برای مقابله با این پدیده از جمله لایروبی زهکشها و پاکسازی کانالهای انتقال آب باید در اولویت قرار گیرد تا ضمن بهبود مدیریت منابع آب، خسارات احتمالی ناشی از تغییر در الگوی بارشها کاهش یابد.
پایش دقیق گلخانهها
جلال غریبوند، مدیر جهاد کشاورزی ایذه در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: با توجه به پیشبینیهای هواشناسی مبنی بر تأثیرات پدیده النینو و احتمال بروز نوسانات شدید دمایی، نکات فنی ضروری برای پیشگیری از خسارات احتمالی به بهرهبرداران گلخانهها ابلاغ شده است.
وی افزود: در چارچوب پایش و نظارت بر واحدهای تولیدی، وضعیت گلخانههای شهرستان مورد بررسی کارشناسی قرار گرفته و دستورالعملهای لازم برای کاهش آسیبپذیری صادر شده است.
غریبوند با اشاره به یافتههای کارشناسان در بررسیهای میدانی توضیح داد: بررسی استحکام پوششهای پلاستیکی، تأسیسات سرمایشی و گرمایشی و همچنین اطمینان از صحت عملکرد سیستمهای زهکشی برای جلوگیری از آبگرفتگی، از محورهای اصلی این ارزیابی فنی بوده است.
وی در پایان تصریح کرد: پیشبینی خسارت، کمهزینهترین راه حفظ سرمایه تولیدکننده در برابر نوسانات دمایی است.
بحرانهای اقلیمی ناشی از پدیده النینو، فراتر از یک تغییر جوی ساده، چالشی ساختاری برای کل زنجیره تولید در خوزستان محسوب میشود. اگرچه برگزاری دورههای آموزشی و تأکید بر پوششهای بیمهای گامهای مثبتی در جهت مدیریت ریسک است، اما پایداری تولید تنها در گروی هماهنگی دقیق میان پایشهای علمی، اقدامات زیرساختی و واکنشهای سریع میدانی خواهد بود.
در نهایت، مقابله با این پدیده غیرقابل پیشبینی، نیازمند نگاهی جامع است که در آن کشاورز نه تنها به عنوان یک تولیدکننده، بلکه به عنوان اصلیترین ذینفع در فرآیند مدیریت بحران، به طور مستمر با سازمانهای پشتیبان در ارتباط باشد. تنها با چنین رویکردی میتوان اثرات مخرب تغییرات اقلیمی را بر معیشت مردم و امنیت غذایی استان به حداقل رساند.
