خبرگزاری مهر – گروه استان ها: استان کرمان با ۲۷۲ هزار هکتار باغ پسته، بیش از ۷۰ درصد از تولید پسته ایران را در اختیار دارد و در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ با تولید ۱۰۳ هزار تن محصول، رتبه نخست تولید پسته در کشور را به خود اختصاص داده است.
شهرستان رفسنجان با بیش از ۸۰ هزار هکتار باغ، سهمی معادل ۳۴ درصد از کل تولید پسته کشور را به خود اختصاص داده و به عنوان پایتخت تولید این محصول شناخته میشود.
با این حال، این روزها صنعت پسته کرمان با انبوهی از چالشهای تولیدی و صادراتی دستوپنجه نرم میکند که آینده این طلای سبز را در هالهای از ابهام قرار داده است.
بی آبی بازار پسته را از رونق انداخت
فصل برداشت پسته در کرمان آغاز شده، اما باغداران با کاهش محسوس تولید نسبت به سالهای قبل مواجه هستند.
خشکسالیهای پیدرپی، کاهش شدید منابع آبی و افت سالانه تا ۲ متری سطح آبهای زیرزمینی، باغهای پسته را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
در سال جاری، کاهش بارندگیهای فروردین ماه، افزایش بیسابقه دما به بالای ۲۸ درجه سانتیگراد و رطوبت بالا در زمان حساس گردهافشانی و تشکیل میوه، خسارتهای جبرانناپذیری به باغات وارد کرده است.
بر اساس برآوردها، تولید پسته رفسنجان در سال جاری به حدود ۲۰ درصد سال گذشته کاهش یافته است؛ یعنی افت ۸۰ درصدی که زنگ خطری جدی برای اقتصاد منطقه و سهم ایران در بازارهای جهانی به شمار میرود.
یک تولیدکننده پسته در رفسنجان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت اسفبار باغهای منطقه میگوید: امسال به دلیل کم آبی و گرمای بیسابقه، بیشتر پستهها پوک شده و کیفیت لازم را ندارند و درختانی که سالها برای باردهی زحمت کشیدهایم، حالا یا خشک شدهاند یا محصولی ناچیز دادهاند.
محمد اسماعیلی، می افزاید: از طرفی قطعی مکرر برق موتور پمپها در ساعات آبیاری، خسارت را دو چندان کرده است و خاموشی چاههای کشاورزی به دلیل ناترازی برق، یکی از بزرگترین مشکلاتی است که امسال با آن دستوپنجه نرم میکنیم.
وی ادامه می دهد: هزینههای تولید هر سال بیشتر میشود، از قیمت نهادهها و سموم گرفته تا دستمزد کارگران، اما درآمدی که از فروش محصول عاید میشود، جوابگوی این هزینهها نیست و اگر حمایت جدی از ما نشود، آینده پسته کرمان نامشخص خواهد بود.
صادرات باید در محور کار مسئولان باشد
در سوی دیگر، صادرات پسته کرمان نیز با چالشهای جدی روبهرو است و با وجود اینکه از ابتدای سال زراعی جاری تا پایان اردیبهشت ماه، ۹۳ هزار تن پسته به بازارهای جهانی صادر شده است، اما صادرکنندگان با موانع متعددی دستوپنجه نرم میکنند.
رئیس هیئت مدیره انجمن پسته ایران، تحریمهای بانکی را عامل اصلی دشواری در فرآیند بازگشت ارز صادرکنندگان دانسته و تأکید کرده است تا زمانی که معضل تحریمها و مبادلات بانکی مرتفع نشود، صادرکنندگان با چالشهای جدی روبهرو خواهند بود.
یک صادر کننده پسته در کرمان با اشاره به مشکلات پیشروی فعالان این حوزه میگوید: با وجود اینکه پسته کرمان کیفیت بالایی دارد و در بازارهای جهانی مشتریان خاص خود را دارد، اما موانع بانکی و تحریمها، کار را برای ما بسیار سخت کرده است و انتقال پول از مشتریان خارجی به حسابهای ما با تأخیرهای طولانی و هزینههای هنگفتی همراه است.
وی می افزاید: در بازار اتحادیه اروپا، سهم ایران به حدود ۵ درصد کاهش یافته است و مشکلات بهداشتی مانند آفلاتوکسین و باقیمانده سموم، یکی از موانع اصلی توسعه این بازار است.
وی تصریح می کند: از طرفی، عدم تطابق شیوه تجاری صادرکنندگان ایرانی با قراردادهای یک تا دوساله و قیمت ثابت مورد انتظار خریداران اروپایی، به دلیل نوسانات بازار داخلی، از دیگر موانع بازگشت به سهم ۹۰ درصدی گذشته است.
وی می گوید: در بازار چین نیز با افت چشمگیری مواجه شدهایم؛ سهم صادرات پسته ایران به این کشور از ۲۲ درصد به ۷ درصد رسیده است و اگرچه بازار روسیه ظرفیتهای جدیدی برای صادرات دارد، اما برای بهرهمندی کامل از این فرصت، نیاز به رفع موانع بهداشتی و تجاری داریم.
پسته به سرنوشت قالی کرمان مبتلا نشود
با وجود ظرفیت عظیم تولیدی استان کرمان و تنوع ارقام پسته از جمله اکبری، احمدآقایی، کلهقوچی و فندقی، بهرهبرداری کامل از این پتانسیل نیازمند رفع موانع بهداشتی، تجاری و بازاریابی است.
محسن جلال پور، کارآفرین و صادرکننده نمونه پسته، نسبت به آینده این صنعت هشدار داده و بر این باور است که اگر برای رفع چالشهای موجود اقدام عاجلی صورت نگیرد، پسته نیز ممکن است مانند قالی کرمان جایگاه خود را در بازارهای جهانی از دست بدهد.
رئیس سابق اتاق بازرگانی ایران در گفتگو با خبرنگار مهر خواستار حمایت بیشتر دولت از تولیدکنندگان پسته شد و گفت: پسته یک کالای ارز آور است که در هر شرایطی رزمینه صادرات و ارزآوری دارد و باید این مزیت را در بازار رقابتی امروز در بازرهای جهانی حفظ کنیم.
محسن جلال پور، افزود: ایران و آمریکا دو رقیب در بازارهای جهانی هستند و باید تلاش کنیم در تصاحب بازارهای جهانی بتوانیم صادر کنندگان را حمایت کنیم و زمینه تولید پسته در داخل کشور را نیز با برنامه ریزی دقیق مهیا کنیم تا بالغ بر ۱.۵ میلیارد دلار ارزاوری پسته در بازارهای جهانی حفظ شود.
وی گفت: با وجود خشکسالی، کمبود آب و افزایش قیمت نهادهای تولیدی در کرمان، اما این استان همچنان در زمینه تولید پسته در کشور پیش رو است و هزاران نفر از این طریق ارتزاق می کنند.
همچنین از سوی دیگر ما بخش قابل توجهی از بازار جهانی را تامین می کنیم.
وی افزود: سال هاست ما و دیگر اعضای انجمن پسته ایران و تولید کنندگان می گوییم که باید برای حفظ این سرمایه اقدام جدی در کشور انجام شود.
وی ادامه داد: ایران تولید کننده سنتی پسته در جهان است و طعم و کیفیت پسته ای که در ایران تولید می شود در جهان بی نظیر است و مشترهای دائمی و خاص خود را دارد.
عضو انجمن پسته ایران گفت: امسال در زمینه آبیاری پسته کشاورزان با مشکلات جدی مواجه شدند و همین مساله موجب کاهش تولید پسته شده و بخشی از پسته تولیدی نیز دچار پوکی شده است و پیش بینی ها از تولید حدود ۷۵ هزار تن پسته در انواع مختلف حکایت دارد و کار برداشت همین میزان محصول به زودی آغاز می شود.
وی افزود: تحریم ها، سختگیری های اروپا در خصوص کنترل آفلاتوکسین، کشاورزی سنتی در ایران، نوسانات ارزی دلیل عمده مشکلات صادرات پسته است.
جلال پور، با بیان اینکه در شرایط فعلی هم پسته ایران مشتری های خاص خود را دارد و صادر می شود ادامه داد: باید از این صنعت حمایت شود، زیرا بی توجهی در حل مشکلات، پسته را در مسیر فرش ایرانی قرار می دهد و هم رقابت را به رقیبان واگذار می کنیم و هم شاهد افت شدید ارزآوری خواهیم بود.
وی افزود: سال هاست در این زمینه داریم هشدار می دهیم باید با توجه به منابعی که در اختیار داریم تلاش کنیم بیشترین میزان تولید را انجام دهیم و روانه بازار کنیم.
عضو انجمن پسته ایران، رقابت پذیری پسته را بسیار قابل توجه دانست و گفت: نمی توان گفت که وضعیت آفلاتوکسین قابل مدیریت نیست، بلکه باید با نظارت بیشتر در مسیر برداشت و فرآوری پسته زمینه وجود آفلاتوکسین را به شدت کاهش دهیم و بازار اروپا را مجددا به دست آوریم.
وی گفت: ما از سال ۷۶ به بعد در زمینه صادرات پسته به اروپا به دلیل وجود همین آفلاتوکسین با چالش جدی مواجه هستیم، اما هنوز نتوانستیم یک راهکار جدی برای آن پیدا کنیم.
وی با اشاره به علم کشاورزی گفت: هر گامی که بر می داریم در زمینه تولید باید حساب شده و علمی باشد در غیر این صورت بازار را از ست می دهیم هم اکنون میزان بهره وری ما بسیار پایین تر از رقبا قرار دارد.
وی به تغییرات اقلیمی اخیر در کرمان اشاره کرد و گفت: می توان با مدیریت حساب شده بر مشکلات غلبه کرد، اما این مساله باید با حمایت دولت، درایت کشاورزان و استفاده صحیح از منابع انجام شود و در غیر این صورت به در بسته خواهیم خورد.
پسته محور اقتصاد در استان کرمان است
رئیس اتاق بازرگانی کرمان، نیز در گفتگو با مهر با اشاره به جایگاه ویژه پسته در اقتصاد این استان، این محصول را نه یک کالای کشاورزی ساده، بلکه برندی جهانی و نماد مقاومت و هویت اقتصادی ایران دانست و بر لزوم تغییر رویکردهای سنتی برای حفظ این میراث ارزشمند تأکید کرد.
سیدمهدی طبیبزاده، با بیان اینکه امروز در نقطه عطف تاریخی قرار داریم، افزود: تصمیمات و اقدامات جمعی فعالان این حوزه، سرنوشت پسته کرمان را رقم خواهد زد.
وی با اشاره به چالشهای پیشروی تولیدکنندگان از جمله خشکسالی، گرد و غبار و فشارهای اقتصادی، تأکید کرد که این مشکلات اگرچه جدی هستند، اما پایان داستان صنعت پسته نخواهند بود و با مدیریت صحیح میتوان بر آنها غلبه کرد.
طبیبزاده، در خصوص مسائل صادراتی، به تمرکز سال گذشته بر مشکلات ارزی و نحوه بازگشت ارز حاصل از صادرات اشاره کرد و گفت: در نشست مشترک اعضای کمیسیونهای بازرگانی و کشاورزی اتاق، بر این نکته تأکید شده که وضعیت تولید امسال نسبت به سال گذشته مطلوب است، اما باید به گونهای مدیریت شود که آسیب و ضرری متوجه کشاورزان و صادرکنندگان نشود.
وی همچنین بر لزوم پیگیری پرداخت خسارتهای وارده به محصول سال گذشته تأکید کرد و گفت: افزایش تولید در سال جاری نمیتواند دلیلی برای نادیده گرفتن خسارتهای گذشته باشد.
رئیس اتاق بازرگانی کرمان در ادامه با اشاره به راهکارهای مدیریت بهتر بازار پسته، بر لزوم اعمال سیاست واحد برای مدیریت بازار تأکید کرد و گفت: این رویکرد میتواند از بروز حاشیهسازیها، نگرانیها و اقدامات ناصحیح در فصل فروش جلوگیری کند.
وی افزود: اتاق بازرگانی با همکاری انجمن پسته، تعاونی ها، خانه کشاورز و سایر تشکلهای مرتبط، به دنبال بیان سخن مشترک و واحد است تا قدرت چانهزنی فعالان این حوزه را در بازارهای داخلی و خارجی افزایش دهد.
طبیبزاده، در بخش دیگری از سخنان خود با ترسیم چشماندازی برای آینده پسته کرمان، از تحول اساسی در این صنعت سخن گفت و آن را نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقا و شکوفایی دانست.
وی آیندهای را ترسیم کرد که در آن کشاورزان با استفاده از فناوریهای نوین مانند سنسورهای اندازهگیری رطوبت خاک، مصرف آب را بهینهسازی میکنند و محصول پسته به جای فروش خام، در قالب فرآوردههای با ارزش افزوده بالا مانند روغن، کره و سایر محصولات غذایی به بازارهای جهانی عرضه میشود.
رئیس اتاق بازرگانی کرمان تأکید کرد که برند «پسته کرمان» در این چشمانداز نه با قیمت، بلکه با کیفیت و اصالت در بازارهای جهانی میدرخشد و این آیندهای است که در دستان فعالان این حوزه قرار دارد.
باید گفت اقتصاد و معیشت بیش از ۲۰۰ هزار نفر در کرمان بهطور مستقیم به تولید پسته وابسته است و آمار اشتغال غیرمستقیم این محصول حدود یک میلیون نفر اعلام شده است.
هرگونه نوسان در تولید یا صادرات پسته، بر معیشت کشاورزان، کارگران، صادرکنندگان و فعالان صنایع وابسته اثر میگذارد.
فعالان اقتصادی هشدار میدهند ادامه روند فعلی میتواند جایگاه این محصول را در بازارهای جهانی با خطر جدی مواجه کند.
آنچه امروز بیش از هر چیز ضرورت دارد، حمایت جدی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان پسته، تسهیل فرآیندهای بانکی و گمرکی، رفع موانع بهداشتی و اتخاذ سیاستهای پایدار برای مدیریت منابع آب و مقابله با تغییرات اقلیمی است تا طلای سبز کرمان از سراشیبی سقوط نجات یابد.
