خبرگزاری مهر – گروه استان ها: استان کرمان به عنوان پهناورترین استان کشور، این روزها در آستانه یک تحول اقتصادی مهم قرار دارد؛ تحولی که ریشه در همسایگی تاریخی با یکی از بازارهای بزرگ و رو به رشد منطقه دارد.
همسایگی با افغانستان، پیوندهای عمیق زبانی و فرهنگی که قرنها قدمت دارد و همچنین حضور بیش از 400 هزار نفر از اتباع افغانستانی در این استان، سه ضلع مثلثی را تشکیل میدهد که میتواند کرمان را به قطب تعاملات تجاری با بازار افغانستان تبدیل کند.
با این حال، آمارهای موجود نشان میدهد که سهم کرمان از این بازار، با وجود تمامی این ظرفیتهای بینظیر، به ۳۰ میلیون دلار هم نمیرسد؛ رقمی که در مقایسه با پتانسیلهای موجود، بسیار ناچیز و تأسفبار است.
در شرایطی که محدودیتهای تجارت دریایی در جنوب کشور، مسیرهای زمینی و مرزهای شرقی را به اولویت اول توسعه صادرات تبدیل کرده است، کرمان با برخورداری از نزدیکی جغرافیایی، نیروی کار آشنا به فرهنگ و زبان افغانستان و زیرساختهای مناسب تولیدی، میتواند نقش تعیینکنندهای در تحقق هدف افزایش مبادلات تجاری دو کشور تا مرز ۱۰ میلیارد دلار ایفا کند.
در ادامه، نگاهی خواهیم داشت به ظرفیتها، موانع و راهکارهای توسعه تعاملات اقتصادی کرمان با همسایه شرقی؛ فرصتی که اگر امروز از آن غافل شویم، رقبایی چون ازبکستان، آن را از آن خود خواهند کرد.
جایگاه ویژه کرمان برای تعامل با افغانستان
کرمان این روزها نه تنها به عنوان پهناورترین استان ایران، بلکه به عنوان یکی از مهمترین بازیگران اقتصادی در تعامل با کشور همسایه، افغانستان، شناخته میشود.
رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان، در گفتوگو با خبرنگار مهر در کرمان، از ظرفیتهای بینظیر این استان برای گسترش روابط تجاری با بازارافغانستان سخن گفت و تأکید کرد: کرمان به تنهایی توان تأمین نیمی از نیازهای این کشور را دارد.
محمود سیادت، با اشاره به اینکه افغانستان امروز با وجود تمام چالشها، از امنیت پایدار نسبی و افزایش چشمگیر فعالیتهای صنعتی برخوردار است، حوزههای معدن، کشاورزی، صدور خدمات فنی و مهندسی و صنعت را به عنوان اولویتهای همکاری تجاری بین کرمان و افغانستان برشمرد.
وی افزود: کشاورزی و دامپروری نیز دو حوزه مهم برای واردات از افغانستان محسوب میشوند که میتوانند نیازهای داخلی استان را تأمین کنند.
رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان با ابراز خرسندی از افتتاح شعبه اتاق بازرگانی ایران و افغانستان در کرمان به عنوان سومین استان کشور، این اقدام را گامی مؤثر در جهت ساماندهی و افزایش تعاملات اقتصادی دانست.
سیادت، با اشاره به تحولات ژئوپلیتیکی اخیر در منطقه، مرزهای مشترک افغانستان و پاکستان را یک فرصت طلایی برای ایران به ویژه در حوزه ترانزیت توصیف کرد و گفت: این شرایط میتواند مسیرهای جدیدی برای صادرات و واردات کالا از طریق خاک ایران به افغانستان ایجاد کند؛ البته نباید از رقابت جدی ازبکستان که به سرعت در حال نفوذ به بازار افغانستان است، غافل شد.
وی بر ضرورت برنامهریزی دقیق و استفاده حداکثری از این پنجره فرصت برای تثبیت جایگاه ایران در بازار همسایه شرقی تأکید کرد.
هدفگذاری ۳ میلیارد دلاری برای تجارت کرمان با افغانستان
حسن ابراهیمی، یک استاد اقتصاد دانشگاه شهید باهنر کرمان با اشاره به وجود حدود ۴۰۰ هزار مهاجر افغانستانی در کرمان در گفتوگو با خبرنگار مهر، این ظرفیت جمعیتی را نه یک چالش، بلکه یک فرصت راهبردی برای جهش تجاری استان ارزیابی کرد و گفت: حضور گسترده مهاجران افغانستانی در کرمان، عملاً یک پل ارتباطی فعال میان دو طرف ایجاد کرده است.
وی افزود: این جمعیت نه تنها به عنوان نیروی کار ماهر و نیمهماهر میتوانند به اقتصاد استان کرمان کمک کنند، بلکه به عنوان حلقههای اتصال، شناخت عمیقی از نیازها، سلایق و ساختار بازار افغانستان دارند که برای هر بازرگانی یک مزیت رقابتی بینظیر محسوب میشود.
این استاد دانشگاه با اشاره به هدفگذاری ۳ میلیارد دلاری برای تجارت کرمان با افغانستان تصریح کرد: رقم کنونی مبادلات تجاری کرمان و افغانستان حدود ۵۰ میلیون دلار برآورد شده است که این فاصله معنادار نشان میدهد که ظرفیتهای بالفعل استان تا چه اندازه نادیده گرفته شده است.
وی حوزههای معدن، کشاورزی، صنعت و خدمات فنی و مهندسی را از اولویتهای اصلی همکاری برشمرد و خاطرنشان کرد: استان کرمان به عنوان یکی از قطبهای معدنی و صنعتی کشور، میتواند نیازهای گسترده افغانستان در حال بازسازی را تأمین کند.
این اقتصاددان گفت: در سوی دیگر، کشاورزی و دامپروری افغانستان نیز میتواند بخشی از نیازهای استان کرمان را مرتفع سازد، اما نکته کلیدی این است که این تبادلات نباید به صادرات سنتی محدود شود؛ بلکه باید به سمت سرمایهگذاری مشترک، انتقال تکنولوژی و ایجاد زنجیرههای ارزش پایدار حرکت کنیم.
وی با اشاره به ظرفیتهای بینظیر کرمان در حوزه ترانزیت و موقعیت جغرافیایی آن تصریح کرد: برای بهرهبرداری از این فرصت، نیازمند برنامهریزی دقیق، رفع موانع اداری و بهبود زیرساختهای حملونقل هستیم و افغانستان بازاری است که منتظر نمیماند و رقبایی مانند ازبکستان و چین و هند به سرعت در حال نفوذ به این بازار هستند.
سهم ناچیز کرمان در بازار افغانستان
رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان کرمان نیز با ابراز تأسف از سهم ناچیز استان کرمان در بازار همسایه شرقی، گفت: با وجود اشتراکات عمیق فرهنگی و زبانی و همچنین همسایگی مستقیم ایران با افغانستان، سهم کل کشور از این بازار حدود دو میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار برآورد میشود که از این میزان، سهم کرمان ما ناچیز است.
سیدمهدی طبیبزاده، این رقم را با توجه به حضور گسترده اتباع افغانستانی در استان و ظرفیتهای بالای تولیدی کرمان، بسیار پایین و نامتناسب ارزیابی کرد.
وی با اشاره به ثبات نسبی امنیتی در افغانستان و حرکت شتابان این کشور در مسیر توسعه اقتصادی، شرایط کنونی را برای گسترش مراودات تجاری بسیار مساعد توصیف کرد و افزود: در شرایطی که افغانستان به سرعت در حال بازسازی ساختار اقتصادی خود است، کشور ما و به ویژه استان کرمان میتوانند نقش بسیار مؤثری در تأمین نیازهای این بازار ایفا کنند؛ اما متأسفانه آنگونه که باید از این فرصت استفاده نشده است.
رئیس اتاق کرمان با اشاره به برنامههای اتاق مشترک ایران و افغانستان برای شناسایی دقیق بازارهای هدف، اظهار داشت: کارشناسان اقتصادی معتقدند که ظرفیت افزایش مبادلات تجاری دو کشور تا مرز ۱۰ میلیارد دلار وجود دارد که تحقق این هدف در شرایط کنونی اقتصاد کشور، یک ضرورت حیاتی محسوب میشود.
وی تصریح کرد: در حال حاضر با توجه به محدودیتهایی که در مسیر تجارت دریایی جنوب کشور ایجاد شده، تعاملات تجاری با کشورهای همسایه نظیر افغانستان، پاکستان و عراق، از اولویت ویژهای برخوردار است و اتاق کرمان نیز با رویکرد تولید صادرات محور، به دنبال توسعه پایدار این مسیر است.
طبیبزاده، در ادامه با تأکید بر رویکرد گامبهگام و نظاممند اتاق کرمان در بررسی و رفع موانع تجاری با کشورهای هدف، خاطرنشان کرد: امروز اراده جدی در سطح ملی برای افزایش تعاملات با افغانستان و حل مسائل پیشرو شکل گرفته است و امیدواریم با هماهنگی دستگاههای مرتبط و همراهی فعالان اقتصادی، بتوانیم مسیری هموار و مؤثر برای توسعه صادرات و ارتقای سهم کرمان از بازار همسایه شرقی ترسیم کنیم.
به گفته وی، اتاق کرمان در این راستا به صورت مرحلهای و با بررسی سلسلهوار موضوعات، به دنبال ایجاد زیرساختهای لازم برای جهش تجاری با کشورهای همسایه است.
باید گفت کرمان با وجود داشتن همه مؤلفههای یک همسایه تجاری موفق، همچنان در حاشیه معادلات اقتصادی با افغانستان باقی مانده است.
در حالی که استانهای دیگر با برنامهریزی هدفمند و پیگیری مستمر، سهم خود را از بازار همسایه شرقی افزایش دادهاند، کرمان با سهم ۳۰ میلیون دلاری، نه تنها از ظرفیتهای خود که حتی از حضور 400 هزار تبعه افغانستانی مقیم استان نیز به درستی استفاده نکرده است.
اما نکته امیدوارکننده، عزم جدی شکل گرفته در اتاق بازرگانی و دستگاههای اجرایی برای خروج از این وضعیت است.
