به گزارش ایران اکونا به نقل از خبرگزاری تسنیم از قم، این استان به عنوان یکی از قطبهای اصلی اعزام زائران عتبات عالیات، میزبان بخش قابل توجهی از زائران از سراسر کشور است. این موقعیت ممتاز، مسئولیتهای سنگینی را نیز بر عهده دستگاههای متولی نهاده تا با ساماندهی و نظارت دقیق، امنیت و آرامش سفر زیارتی زائران را تضمین کنند. با این حال، در کنار تلاشهای رسمی، پدیدهای به نام «آزادبری» یا اعزام غیرمجاز زائران، به چالشی نگرانکننده تبدیل شده است. افرادی بدون داشتن مجوز، صلاحیت و نظارت رسمی، اقدام به جذب و اعزام زائران میکنند و با وعده هزینههای اندک کمتر، زائران را ناخواسته در مسیری پرخطر قرار میدهند.
این گزارش به واکاوی ابعاد این پدیده، خطرات جدی آن برای جان و مال زائران و ضرورت برخورد جدی دستگاههای نظارتی و قضایی میپردازد. خطراتی که از فقدان بیمه و خدمات درمانی تا اسکان در هتلهای غیرایمن و پیامدهای فاجعهبار حوادثی مانند آتشسوزی را در بر میگیرد. در عین حال، مسئولان بر رویکرد ایجابی خود تأکید دارند و از تمامی فعالان این حوزه دعوت کردهاند تا با پیوستن به چارچوب قانونی و مشارکت در «اتاق اندیشهورزی زیارتی»، در مسیر تأمین امنیت و کرامت زائران گام بردارند.
در این راستا، ابوالفضل نوفرستی، مدیر حج و زیارت استان قم در گفتوگو با خبرنگار تسنیم، به تشریح وضعیت اعزام زائران عتبات عالیات از استان قم، چالشهای پیشروی زائران و اقدامات انجام شده برای ساماندهی اعزامها پرداخته است؛ گفتوگویی که در ادامه میخوانید.
تسنیم: وضعیت اعزام زائران عتبات عالیات از استان قم به چه صورت است؟
استان قم از استانهای پیشرو در حوزه اعزام زائران عتبات عالیات است و شاید بتوان گفت از نظر تعداد زائران، در رتبه دوم کشور قرار دارد. بخشی از این زائران، ساکن استانهای دیگر هستند اما به دلایل مختلف، اعزام خود را از استان قم انجام میدهند که این موضوع یک مزیت مهم برای استان محسوب میشود.
در همین راستا، جلسات متعددی برای ساماندهی اعزامها برگزار شده است و آخرین جلسه نیز در استانداری قم با حضور دستگاههای مرتبط تشکیل شد. هدف از این جلسات، هماهنگی میان دستگاههای همکار برای پیگیری موضوعات زیارتی، بهویژه در حوزه عتبات عالیات است. این هماهنگیها میتواند نقش مؤثری در ارتقای کیفیت خدمات و کاهش مشکلات زائران داشته باشد.
پدیده «آزادبَری» و هشدار نسبت به اعزامهای غیرمجاز
تسنیم: یکی از چالشهای مطرح در اعزامهای عتبات عالیات چیست؟
یکی از چالشهای جدی در استان قم، پدیده «آزادبَری» است؛ یعنی افرادی که بدون داشتن مجوز قانونی، اقدام به اعزام زائر به عتبات عالیات میکنند. این پدیده در استان قم بهصورت پررنگتری مشاهده میشود و متأسفانه برخی افراد بدون رعایت ضوابط قانونی و دستورالعملهای رسمی، زائران را ساماندهی و اعزام میکنند.
در مواردی مشاهده شده است افرادی با مشاغلی کاملاً غیرمرتبط، بدون داشتن صلاحیت و مجوز، اقدام به ثبتنام و اعزام تعداد بالایی از زائران میکنند. حتی در برخی موارد، نه پنج یا 10 نفر، بلکه 80 یا 90 نفر توسط این افراد ثبتنام و به عتبات عالیات اعزام شدهاند. این موضوع یک پدیده نگرانکننده است که نیازمند برخورد جدی دستگاههای متولی است.
لزوم ورود جدی دستگاههای مسئول برای صیانت از زائران
تسنیم: برای مقابله با این پدیده چه اقداماتی باید انجام شود؟
تا زمانی که حادثهای رخ نداده است، ممکن است برخی تصور کنند مشکلی وجود ندارد، اما واقعیت این است که در صورت بروز هرگونه مشکل برای زائران، مراجعات و اعتراضات معمولاً به سازمان حج و زیارت یا دیگر دستگاههای رسمی انجام میشود. در حالی که این اعزامها اساساً خارج از چارچوب قانونی صورت گرفته و مسئولیت آن متوجه افراد غیرمجاز است.
حداقل انتظار این است که با این پدیده پیش از بروز مشکل برخورد شود و از تداوم آن جلوگیری به عمل آید. در این زمینه، ورود جدی دستگاههایی مانند قوه قضاییه، نیروی انتظامی و سایر نهادهای مسئول ضروری است. همچنین دستگاههای فرهنگی و افرادی که تریبون عمومی در اختیار دارند، باید نسبت به آگاهیبخشی در این حوزه اقدام کرده و مردم را نسبت به خطرات اعزامهای غیرمجاز هوشیار کنند.
نقش شرکتهای مجری در اعزامهای عتبات عالیات
تسنیم: اعزام زائران عتبات عالیات تحت چه سازوکاری انجام میشود و نقش سازمان حج و زیارت در این میان چیست؟
اعزام زائران آزادبر عتبات عالیات مستقیماً توسط سازمان حج و زیارت انجام نمیشود، بلکه این سازمان با تشکیل شرکتهای مجری، چارچوب قانونی اعزامها را ساماندهی کرده است. بر اساس ضوابط، این شرکتهای مجری موظف هستند پکیجهای متنوع و مختلفی را طراحی کرده و اعزام زائران به عتبات عالیات را انجام دهند.
در استان قم، در حال حاضر 5 شرکت مجری در کنار شرکت مرکزی کارگزاران استان قم فعالیت میکنند و بهصورت رسمی مشغول ارائه خدمات زیارتی هستند. این شرکتها پکیجهای متنوعی را از نظر قیمت، نوع خدمات و محل اسکان ارائه میدهند. همچنین تنوع قابل توجهی در نوع هتلها و امکانات محل اقامت زائران وجود دارد که متناسب با شرایط مختلف زائران طراحی شده است.
تنوع مدت سفر و پاسخگویی به نیاز زائران
یکی از ویژگیهای پکیجهای رسمی عتبات عالیات، تنوع در مدت زمان سفر است. مدت سفرها از 4 روز آغاز میشود و تا سفرهای طولانیتر نیز ادامه دارد. زائران میتوانند بر اساس شرایط کاری، توان جسمی، میزان تحمل و برنامه شخصی خود، مدت سفر را انتخاب کنند.
این انعطافپذیری باعث شده است گروههای مختلف سنی و اجتماعی بتوانند از سفر عتبات عالیات بهرهمند شوند. تمام این خدمات در چارچوب ضوابط مشخص و با نظارت سازمان حج و زیارت ارائه میشود.
پیامدهای اعزامهای غیرمجاز در شرایط بحرانی
تسنیم: اگر برای زائران اعزامشده بهصورت غیرمجاز حادثهای رخ دهد، چه مشکلاتی به وجود میآید؟
نکتهای که لازم است با شفافیت بیان شود، این است که اگر خدای نکرده برای زائری که از طریق آزادبرها اعزام شده حادثهای رخ دهد، مشکلات جدی به وجود خواهد آمد. برای مثال، اگر زائری در محل اقامت دچار حادثه شده و فوت کند، طبق قوانین کشور میزبان، موضوع به کالبدشکافی ارجاع میشود.
فرآیند کالبدشکافی ممکن است بین 10 تا 15 روز زمان ببرد و این موضوع نیازمند پیگیری مستمر و حضور نماینده رسمی است. در چنین شرایطی، این سؤال مطرح میشود که آیا اعزامکنندگان غیرمجاز، ستاد، نماینده یا ساختاری دارند که بتوانند این امور را پیگیری کنند یا خیر.
هزینههای درمانی و چالشهای بیمهای زائران آزادبر
اگر یکی از این زائران در کشور میزبان نیاز به بستری در بیمارستان پیدا کند، با هزینههای بسیار سنگین درمانی مواجه خواهد شد. در این شرایط، مسئله بیمه زائر اهمیت بسیار بالایی پیدا میکند و این سؤال مطرح است که بیمه این افراد چگونه تعریف شده و چه پوششی دارد.
بسیاری از اعزامهای غیرمجاز فاقد پوشش بیمهای معتبر و قابل پیگیری هستند. این موضوع میتواند فشار مالی و روحی سنگینی را بر زائر و خانواده او تحمیل کند. به همین دلیل، توجه به مجوزدار بودن مسیر اعزام، یک ضرورت جدی است.
دعوت به مراجعه به دفاتر رسمی زیارتی استان قم
خواهش ما از زائران عزیز این است که پیش از هر اقدامی برای تشرف به عتبات عالیات، حتماً از طریق دفاتر رسمی زیارتی اقدام کنند. در استان قم، 70 دفتر زیارتی فعال وجود دارد که در سراسر استان مستقر هستند و هم در ساعات اداری و هم در ساعات غیراداری، حتی بعدازظهرها، خدمات ارائه میدهند.
این دفاتر با افتخار در خدمت مردم شریف استان قم هستند و اطلاعات دقیق و شفاف در اختیار زائران قرار میدهند. زائران میتوانند برای دریافت مشاوره، طرح پرسشها و بررسی گزینهها به این دفاتر مراجعه کنند. بنده شخصاً نیز آمادگی دارم در صورت مراجعه زائران، توضیحات لازم را ارائه دهم و نکات مورد نیاز را بیان کنم.
مقایسه هزینهها و واقعیتهای اعزامهای آزادبر
تسنیم: اختلاف اندک قیمت در اعزامهای آزادبر چگونه میتواند به کاهش خدمات و تهدید جان زائران منجر شود؟
ممکن است در نگاه اول، اعزامهای آزادبر تفاوت جزئی در هزینه داشته باشند؛ برای مثال اختلافی در حد 200 یا 500 هزار تومان. اما این تفاوت قیمت، دلایل خاص خود را دارد و معمولاً ناشی از کاهش سطح خدمات است. در برخی از این اعزامها، کیفیت تغذیه در مسیر یا محل اقامت پایینتر است یا از وسایل نقلیه نامناسب استفاده میشود.
در مواردی نیز زائران با شرایطی مانند کفخوابی یا اقامت در هتلهایی مواجه میشوند که فاقد استانداردهای لازم هستند. این هتلها ممکن است از نظر ایمنی، از جمله سیستم اطفای حریق و سایر الزامات، استانداردهای مورد تأیید را نداشته باشند که در صورت بروز حادثه، خطرات جدی به همراه خواهد داشت.
نمونههای تلخ حوادث ناشی از اعزامهای غیرمجاز
متأسفانه نمونههای تلخی در این زمینه وجود دارد. شاید خاطرهای که چند سال پیش در یکی از شهرهای استان خراسان رضوی اتفاق افتاد، همچنان در اذهان باقی مانده باشد. در آن حادثه، 4 یا 5 زائر در یک هتل جان خود را از دست دادند و متأسفانه تنها خاکستر آنها قابل جمعآوری بود. دلیل اصلی این حادثه، اقامت زائران در هتلی بود که هیچگونه استاندارد ایمنی نداشت و از سوی آزادبرها برای اسکان زائران انتخاب شده بود.
در زمان وقوع حریق، حتی سیستم اطفای حریق کشور میزبان نیز امکان ورود و اقدام مؤثر در آن محل را نداشت. اینگونه حوادث نشان میدهد که بیتوجهی به ضوابط و استانداردها چه پیامدهای جبرانناپذیری میتواند به همراه داشته باشد.
با وجود اینکه این نکات بهصورت مستمر برای مردم بیان شده، با این حال، این موضوع نیازمند یک حرکت عمومی و همگانی است تا زائرانی که از استان قم اعزام میشوند، در سفرهای زیارتی عتبات عالیات دچار مشکل نشوند. صیانت از جان، سلامت و امنیت زائران، یک مسئولیت همگانی است که باید به آن توجه ویژه شود.
نحوه مواجهه با تجمعها و اعزامهای غیررسمی
تسنیم: با توجه به برخی آگهیها و تجمعها برای اعزام زائران، چرا برخورد قاطعتری صورت نمیگیرد؟
استان قم شرایط خاصی دارد و گاهی اعلام میشود که زائرانی از سراسر کشور در نقاطی مانند اطراف مسجد مقدس جمکران تجمع میکنند و از آنجا اعزام میشوند. برخورد ما با این موضوع، برخورد سلبی نیست، بلکه رویکرد ایجابی در پیش گرفتهایم.
اصل تشرف زائران به عتبات عالیات، کار پسندیده و ارزشمندی است، اما آنچه برای ما اهمیت دارد، سلامت و امنیت زائران است. این امنیت ابعاد مختلفی دارد؛ از امنیت جسمی، روحی و روانی گرفته تا امنیت اخلاقی زائران. بر همین اساس، لازم است برنامهریزی دقیق و اصولی برای این موضوع انجام شود.
اقدامات ایجابی سازمان حج و زیارت برای ساماندهی اعزامها
در این راستا، ما اقدامات ایجابی را آغاز کردهایم و با گروههای فعال در این حوزه و مسئولان آنها گفتوگو کردهایم. برخی از این گروهها دعوت شدند و پس از بررسی، یکی از گروههایی که در این زمینه فعالیت گستردهای داشت، موفق شد مجوز دریافت کند.
در حال حاضر، برای این گروه دفتر زیارتی صادر شده و آنها تحت پوشش سازمان حج و زیارت و در قالب شرکتهای اجرایی فعالیت میکنند. این مجموعهها اکنون از ظرفیت قانونی سازمان حج و زیارت استفاده کرده و زائران خود را بهصورت ساماندهیشده اعزام میکنند. این روند نشان میدهد که مسیر قانونی برای همه علاقهمندان به فعالیت در این حوزه باز است.
دعوت به همکاری و تشکیل اتاق اندیشهورزی زیارتی
تسنیم: سازمان حج و زیارت در قالب رویکرد ایجابی چه اقداماتی انجام داده است؟
ما امروز بهصورت ایجابی در خدمت همه عزیزان هستیم و درِ سازمان حج و زیارت به روی همه باز است. چه آقایان و چه بانوانی که تمایل دارند در حوزه اعزام زائران فعالیت کنند، میتوانند در قالب کاروانهای رسمی سازمان حج و زیارت وارد عمل شوند. پیشنهادات، ایدهها و دیدگاههای این عزیزان شنیده میشود و مورد بررسی قرار میگیرد.
در همین راستا، اتاق اندیشهورزی ویژه این موضوعات در سازمان حج و زیارت تشکیل شده است. هدف ما این است که با همافزایی، استفاده از ظرفیتهای مردمی و حرکت در چارچوب قانون، اعزام زائران عتبات عالیات با بالاترین سطح امنیت، سلامت و کرامت انجام شود.
اعلام آمادگی برای گفتوگو با فعالان خارج از سازمان
ما آمادگی داریم صحبتها و دیدگاههای عزیزانی را که خارج از سازمان حج و زیارت فعالیت میکنند، بشنویم و در کنار همکاران خود در سازمان، این موضوعات را بررسی کنیم. از این عزیزان دعوت میکنیم تشریف بیاورند، نکات خود را مطرح کنند و از ظرفیت گفتوگو و تعامل استفاده شود.
ما نیز پیشنهادهایی داریم که میتواند در چارچوب همکاری مشترک میان سازمان حج و زیارت و این افراد، به کاهش آسیبها کمک کند. امیدواریم با تعامل، همافزایی و همکاری متقابل، بتوانیم روزبهروز این آسیبها را کمتر کنیم. هدف اصلی، ساماندهی بهتر اعزامها و حفظ امنیت و کرامت زائران است.
